اين بود وضع زنان افغانستان در اوقات مقارن ظهور اسلام ، كه در يك جامعه داراى فرهنگ و عنعنات مخصوصى پرورش مىشد ، و هنگاميكه اعراب از طرف غرب برين سرزمين تاختند ، و زنان را در جملهء اسيران جنگى بغلامى گرفتند ، چون اين زنان داراى فرهنگ و ثقافت خاصى بودند ، و از حسن و آداب انسانى و شعاير نيكو نيز بهره‌يى داشتند ، بدربارهاى خلفاء و امراء بزرگ عرب رسيدند ، و بسا از خلفاى اموى و عباسى از بطن همين زنان خراسانى و عجمىاند . مثلا يزيد بن وليد اموى ( 126 ه 743 م ) از بطن زنى بود ، كه قتيبه فاتح عربى او را در صغد شمالى خراسان به غلامى گرفت و به حجاج فرستاد ، و حجاج او را به وليد بن عبد الملك داد ، كه يزيد ازو زاد « 1 » ، و بعد ازين در عصر عباسيان جوارى ملل مختلفه در دربار و خانه‌هاى امراء آنقدر فراوان بودند ، كه عبد الله بن طاهر پوشنگى 400 دوشيزهء نوجوان را به خليفهء بغداد از خراسان فرستاد ، در حالى كه او چهار هزار جاريهء مدخولهء ديگر هم داشت . و مادر جعفر برمكى را 400 كنيز دوشيزه نوجوان بود ، و الرشيد خليفه دو هزار جاريه داشت ، و ازين جوارى برخى چنان بودند ، كه قيمت ايشان تا يك مليون دينار ميرسيد ، و جعفر برمكى كنيزى را به چهل هزار دينار خريده بود . « 2 » در سنه 150 ه 767 م چون استاد سيس بادغيسى در قلب خراسان بر خلاف سلطهء عباسيان شورش نمود ، و در سنه 151 ه گرفتار و در بغداد كشته شد ، يك دختر اين مرد بزرگ خراسانى را كه در كانون فرهنگ ، پرورش ديده بود ، و مراجل نامداشت خليفه هارون الرشيد بزنى گرفت ، كه مادر مامون خليفهء معروف عباسى باشد . « 3 » و اين خليفه كه حامى علم و فرهنگ بود ، و به سعى او بسا آثار علمى به زبان عربى ترجمه شده ، در آغوش اين مادر خراسانى تربيه ديده بود .

--> ( 1 ) - ابن اثير 4 / 275 ( 2 ) - تاريخ تمدن اسلامى 5 / 118 بحوالت مسعودى و الاغانى . ( 3 ) - تاريخ اليعقوبى 2 / 444